Bất ngờ với gói CJK

http://vi.wikipedia.org/wiki/CJK

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

CJK là từ viết tắt theo tiếng Anh của một tập hợp ngôn ngữ bao gồm tiếng Hoa (Chinese), tiếng Nhật (Japanese) và tiếng Triều Tiên (Korean) vì đây là những ngôn ngữ có một trong các cách viết dựa vào chữ Hán. Nhiều khi tiếng Việt cũng được xem là một thành phần của tập hợp này vì cách dùng chữ Nho và chữ Nôm trong quá khứ; khi đó tập hợp có tên là CJKV (thêm Vietnamese). Từ “CJK” thường được dùng trong khoa học máy tính khi gặp vấn đề mã hóa ký tự chữ Hán và các loại chữ tương tự (như chữ Nôm).

Bất cứ hai trong bốn thứ tiếng kể trên đều có nhiều điểm chung và đều bị ảnh hưởng từ tiếng Hoa. Nếu như trong tiếng Nhật bộ chữ Kanji chính là gần 2.000 chữ tiếng Hoa giản thể thông dụng nhất thì trong tiếng Việt cũng có tới 70% từ có yếu tố Hán-Việt. Dù có nhiều điểm chung như vậy tuy nhiên mỗi tiếng trong quá trình hình thành và phát triển đã tạo cho mình bản sắc văn hóa dân tộc riêng.

Tiếng Việt đã chuyển sang chữ Quốc Ngữ. Việc sử dụng chữ Quốc ngữ đã tách biệt nền văn minh Việt Nam khỏi vòng văn hóa chữ Hán. Trong khi đó, Trung Hoa và Nhật Bản vẫn giữ văn hóa của quá khứ trong cách viết. Tiếng Nhật phát triển thêm bộ chữ cái Hiragana và Katakana.

Cách đọc cũng là một điểm khác nhau đáng lưu ý. Thí dụ chữ Hán “明” tiếng Việt đọc là Minh, tiếng Triều Tiên đọc là Myeong, tiếng Hán đọc là Míng còn tiếng Nhật đọc là Mei.


Đã từ lâu việc đưa chữ Nhật, chữ Hán và chữ Hàn vào \LaTeX đã được phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên việc hiển thị song song chữ Nhật (chữ Hán và chữ Hàn cũng vậy) với chữ  Việt trong \LaTeX đã không dễ dàng. Có rất nhiều hướng dẫn cài đặt nhưng thực hiện không thành công.

Sau đây là cách đơn giản nhất để hiển thị chữ Nhật song song với chữ Việt mà không cài đặt gì cả (tất nhiên bạn phải cài đặt TeXLive hoặc MiKTeX bản full).

\documentclass[12pt]{article}
\usepackage[T1,T5]{fontenc}
\usepackage{CJKutf8}
\usepackage[vietnam]{babel}
\newenvironment{Japanese}{
\CJKfamily{min}}{}
\begin{document}

\begin{CJK}{UTF8}{}
\begin{Japanese}
こんにちは  Xin chào các bạn.

A: こんにちは

Xin chào

B: こんにちは

Xin chào

A: わたし は すずきよた です。はじめまして

Tôi là Suzuki Yota. Rất vui được gặp anh

B: わたし は ぜソン ミラー です。はじめまして。どうぞよろしく

Tôi là Jason Miler. Rất hân hạn được biết anh

A: ミラーさん、あなた は アメリカじん ですか

Anh Miler là người Mỹ à?

B: はい、わたし は アメリカじん です。あなた は?

Vâng, tôi là người Mỹ, còn anh thì sao?
\end{Japanese}
\end{CJK}

\end{document}

biên dịch bằng PDFLaTeX ta được:

\documentclass[12pt]{article}
\usepackage[T1,T5]{fontenc}
\usepackage{CJKutf8}
\usepackage[vietnam]{babel}
\newenvironment{Japanese}{
\CJKfamily{min}}{}
\begin{document}

\begin{CJK}{UTF8}{}
\begin{Japanese}

\begin{center}
\textbf{{\LARGE THƠ CA NHẬT BẢN}}
\end{center}

 \section{万(まん)葉(よう)集(しゅう)}

Những chiếc lá xanh nảy nở trên cành. Đó là cách mà đời sống phát tiết cái đẹp và tình yêu. Tập thơ đầu tiên của dân tộc Nhật vì thế mà mang tên Vạn diệp tập (万(まん)葉(よう)集(しゅう)), góp nhặt mười nghìn chiếc lá. Vạn diệp tập ra đời vào TK VIII, thuộc thời Nara (奈良時代(710 - 794)). Vạn diệp tập tiêu biểu cho những vần thơ cổ xưa nhất của Nhật, được sáng tác trong vòng bốn TK, từ TK IV đến giữa TK VIII. Để ghi lại trung thành các bài thơ ấy, người Nhật vẫn phải dùng chữ Hán theo lối mượn âm. Cách làm như thế được gọi là Vạn diệp giả danh (万(まん)葉(よう)仮(が)名(な)).\bigskip

Vạn diệp tập dường như được che phủ trong chiếc bóng vĩ đại của Kakinomoto Hitomaro mà nó thu thập được 19 bài trường ca và 75 bài tanka. Thơ Hitomaro, dù viết về đề tài nào đi nữa, chung hay riêng, vẫn đầy sức mạnh trữ tình. Một bài tanka của Hitomaro :\bigskip

夏(なつ)野(の)ゆく

雄(おし)鹿(か)の角(つの)の

束(つか)の間(ま)も

妹(いも)が心を

忘れて思へ(え)や

人(ひと)麻(ま)呂(ろ)
\bigskip

Trên đồng mùa hạ

Lang thang con nai

Sừng còn nhỏ quá

Cho dù một khắc

Tôi chẳng quên ai\bigskip

(Bài số 502)\bigskip

Cái linh thiêng của đời sống nằm trong cặp sừng còn quá nhỏ của con nai tơ bởi vì nó còn phát triển, chắc chắn sẽ lớn lên thành một cặp sừng dũng mãnh, như cỏ cây trên cánh đồng mùa hạ, như tình yêu tôi dành cho em.\bigskip

Nhà thơ thường được nhắc đến ngay sau Hitomaro là Akahito. Akahito có biệt tài miêu tả thiên nhiên và nổi tiếng với một văn phong thuần khiết. Dường như ông đứng cách li với trần thế bằng một khoảng cách nào đó. Thơ Akahito là giọng điệu của những tâm tình cô đơn :\bigskip

若(わか)の浦(うら)に

潮(しお)満(み)ち来(く)れば

潟(かた)を無(な)み

葦(あし)辺(べ)をさして

鶴(たず)鳴(な)き渡(わた)る

赤(あか)人(ひと)

\bigskip

Trên bờ vịnh Waka

Sóng triều dâng ngập lối

Nhớ thương lau sậy

Một đàn hạc khóc

Bay về phương xa

\bigskip

(Bài số 919)
\bigskip

Bài này giống mọi bài tanka khác nhưng đó chỉ là bề ngoài, nghĩa bóng là đời sống hiện tại của Akahito. Lúc này ông đang bị lưu đày. Sóng ở bờ vịnh Waka như sóng thời gian xóa nhòa những kỷ niệm đẹp trong ông khi còn ở kinh đô. Nay lặng nghe sóng tràn miền ký ức, ru về xa xăm, trước mắt tác giả không còn bãi biển nữa (潟を無み) chỉ thấy đàn hạc khóc – hay lòng người đang khóc – dõi hướng thành đô.\bigskip

Vạn diệp tập là kết quả biên soạn của nhiều tác giả, trong đó không thể không kể đến sự đóng góp của các nữ sĩ lỗi lạc như công chúa Nukada, Tiểu thư Kasa và Tiểu thư Sakanoe.\bigskip

Hai mươi chín bài tanka của Tiểu thư Kasa (笠(かさ)女(じょ)郎(ろう)) gởi cho Yakamochi (家(やか)持(もち)) còn được giữ lại trong Vạn diệp tập, bộc lộ một giọng điệu đam mê cháy bỏng. Đây là một trong những bài thơ tình cuồng nhiệt mà Kasa gởi cho Yakamochi :\bigskip

相(あい)思(おも)はぬ

人(ひと)を思(おもう)は

大(お)寺(でら)の

餓(が)鬼(き)の後(しりえ)に

額(ぬか)づくごとし
\bigskip

Người không yêu tôi

Tôi vẫn yêu người

Như kẻ vào chùa

Cầu xin quỷ đói

Cho đến tàn hơi!\bigskip

(Bài số 608)\bigskip

Người cuối cùng trong Vạn diệp ngũ đại gia làcon trai của Tabito : nhà thơ Yakamochi, người có nhiều thơ nhất trong hợp tuyển, sống trong nửa sau TK VIII. Ông là niềm vinh quang trong thời đại cuối cùng của Vạn diệp tập. Yakamochi bộc lộ một cái nhìn riêng tư trong mọi đề tài mà ông chạm tới. Đưa cá nhân vào thơ, ông mang đến cho Vạn diệp tập một màu sắc hiện đại và ở đấy, thơ ca ông có tính hiện đại hơn cả.\bigskip

春(はる)の苑(その)

紅(くれない)にほふ(おう)

桃(もも)の花

下照(したで)る道に

出(い)で立(た)つをとめ

 \bigskip

Vườn xuân đẹp sao

Đường đi ngời sáng

Bóng hoa hồng đào

Một người con gái

Từ đâu bước vào\bigskip

(Bài số 4139)\bigskip

Vạn diệp tập gồm 20 quyển với 400 tác giả, đã hầu như quy tụ vào trong nó mọi tâm hồn trên toàn cõi Nhật Bản, từ nhân vật lỗi lạc phi thường như Thái tử Shotoku đến một người con gái vô danh nào đó, từ Thiên hoàng đến nông dân, từ quý tộc đến ăn mày, từ các tiểu thư đến lính thú……Còn yêu cõi trần gian mà Vạn diệp tập đã hát về nó thiết tha, với giọng điệu hồn nhiên và tinh tế, đơn sơ và lộng lẫy, bi đát và trào lộng, tục lụy và linh thánh, nhỏ nhẹ và bao la…Mỗi chiếc lá nẩy mầm và mỗi chiếc lá rơi trong Vạn diệp tập đã sống bằng ngôn linh hơn ngàn năm nay để tiếp tục làm xanh mát cuộc đời. Vạn diệp tập, đó là những nẻo đường đời được lát bằng thơ.

\section{古(こ)今(きん)集(しゅう)}

Đó là thi tập đầu tiên được soạn theo sắc lệnh triều đình, khởi thảo vào năm 905, mở đầu cho hai mươi mốt Sắc soạn tập (勅(ちょく)撰(せん)集(しゅう)).\bigskip

Văn chương nữ lưu thời Heian (平安(794~1192)) là một hiện tượng vô song. Về thơ ca thì 2 viên ngọc thời này là Komachi và Ise.\bigskip

Một Komachi như một cô gái của lịch sử có lẽ không bao giờ phục hiện được. Ta chỉ có một Komachi huyền thoại, như một nhan sắc tuyệt trần, một cô gái đam mê và đào hoa, một bóng ma… Nhưng thơ nàng vẫn còn đó. Khoảng 110 bài được tập hợp trong Komachishu. Riêng trong Kokinshu, thơ nàng được đưa vào 18 bài.\bigskip

Thơ Komachi là một cuộc chơi đùa giữa mộng và thực. Nàng như một cái cây xinh đẹp, và thay vì trút lá, nàng trút mộng xuống mặt đất dưới chân mình.\bigskip

うたた寝(ね)に

恋(こい)しき人を

見てしより

夢てふ(ちょ)ものは

頼(たの)みそめてき
\bigskip

Từ khi nhìn thấy

Người tôi mong chờ

Trong một giấc mơ

Thì niềm tin từ đấy

Tôi đặt vào trong mơ\bigskip

(Bài số 553)\bigskip

Komachi là kẻ hành hương hàng ngày của mộng dù nàng biết rằng “một thoáng thấy nhau trong đời cũng quý bằng ngàn giấc mộng”. Bởi mộng vẫn quý hơn là hư vô. Sống với mộng vẫn là sống.\bigskip

Đọc thơ Komachi, ta hình dung thấy nàng ngồi đối diện với chính mình, nhìn xuyên qua mình mà thấy giọt mưa, chiếc lá, giông tố và trái tim vô định của con người. Cái nhìn của nàng thăm thẳm, xuyên qua hàng thế kỷ, đến với chúng ta.\bigskip

花の色は

移(うつ)りにけりな

いたづらに

我(わ)が身世(みよ)にふる

ながめせし間(ま)に
\bigskip

Hoa đào ơi

Nhan sắc phai rồi

Hư ảo mà thôi

Tôi nhìn thăm thẳm

Mưa trên đời tôi.\bigskip

(Bài số 113)\bigskip

Cái nhìn thăm thẳm và cơn mưa thăm thẳm đều được diễn đạt bằng từ ながめ (眺め hoặc 長雨). Cơn mưa liên tục rơi trên một cuộc đời đào hoa. Đây là bài thơ nổi tiếng nhất của Komachi.\bigskip

Chân dung người phụ nữ trong tình yêu mà Komachi vẽ nên đẹp và điêu linh, đam mê và chân thực. Là chính nàng. Là những cô gái khác, mộng như nàng, thức như nàng. Và hàng loạt cô gái cũng sẽ làm thơ tình. Như nàng.\bigskip

Dù là một nhà thơ đam mê giống như Komachi, cuộc đời Ise lại không đi vào một truyền thuyết nào. Một trong những bài tanka nổi tiếng của nàng là “Soạn vào thời tôi đang yêu, khi tôi nhìn thấy những cánh đồng đốt cỏ trên con đường du hành của tôi” (Kokinshu, bài số 791) :\bigskip

冬(ふゆ)枯(が)れの

野(の)べとわが身(み)を

思(おも)ひ(い)せば

もえても春(はる)を

待(ま)たましものを
\bigskip

Nếu thân xác tôi

Trông tựa một cánh đồng

Tàn úa giữa mùa đông

Thì cho dù cỏ cháy

Tôi vẫn mộng ngày xuân

\section{松尾芭蕉(まつおばしょう)}

Matsuo Bashou (1644-1694) là người đã đem lại cho thơ haiku một dạng thức toàn bích và một Thiền vị thâm trầm.\bigskip

Mùa thu năm 1684, Bashou từ bỏ cuộc sống yên ổn ở Ba Tiêu am và bắt đầu làm một lữ nhân (旅(たび)人(びと)) của cõi phù thế. Chuyến đi lớn đầu tiên được Bashou ghi lại trong cuốn nhật ký du hành mang tên Dã sái kỉ hành ((野晒記行(のざらしきこう), 1685). Hãy đọc một trích đoạn :\bigskip

“Cuối cùng tôi về đến quê nhà vào đầu tháng chín. Cây hoa hiên mà mẹ thường trồng trước phòng bà giờ không còn nữa, có lẽ đã chết vì sương giá. Tất cả mọi thứ khác cũng đã đổi thay. Gương mặt anh tôi đã hiện nếp nhăn trên trán và tóc bạc nơi thái dương. Chúng ta vẫn còn sống, anh chỉ nói thế. Rồi, im lặng anh mở một chiếc túi kỷ niệm mà nói :\bigskip

-  Hãy nhìn mớ tóc sương của mẹ đây này. Đây là chiếc hộp linh thiêng của Urashima đấy, ta cũng sẽ bạc đầu.\bigskip

Tôi khóc\bigskip

手(て)に取(と)らば消(き)えん

涙(なみだ)ぞ熱(あつ)き

秋(あき)の霜(しも)
\bigskip

Tóc mẹ còn đây

Tan trong lệ nóng

Sương mùa thu bay

Rồi lại lên đường đi vào xứ Yamato…”
\bigskip

Hai năm sau, Bashou tạo nên một chấn động trong văn chương bằng bài thơ về bước nhảybất ngờ của một con ếch đăng trong một hợp tuyển của thơ ông và đồ đệ mang tên Xuân nhật (春の日) :
\bigskip

古(ふる)池(いけ)や

蛙(かわず)飛(と)びこむ

水(みず)の音(おと)
\bigskip

Ao cũ

Con ếch nhảy vào

Vang tiếng nước xao

\bigskip

Biết bao lời bình đã được viết ra về bài thơ kỳ bí này. Toàn bộ thơ ca Nhật Bản, từ 1686, năm bài thơ ra đời, dường như chỉ là tiếng vang của nước, thủy âm (水の音) mà con ếch của Bashou đã khuấy động nên.
\bigskip

Theo nguyên lí của chính Bashou thì “thơ ca chỉ sinh ra từ sự hòa điệu khi ta và sự vật trở thành một, khi ta đã lặn sâu vào trong lòng sự vật để nhìn thấy điều gì đó tựa như tia sáng mờ ảo đang ẩn giấu ở đấy…”
\bigskip

Bài “Ao cũ” đã thể hiện được lí tưởng trên của Bashou một cách toàn bích.
\bigskip

“Ao cũ” (古池) không nằm ở đâu cả mà đồng thời nằm trong Bashou, trong chúng ta. Nó cũ nghìn xưa đồng thời có mặt ngay bây giờ vì nó là thiên nhiên.
\bigskip

Một con ếch (蛙) đã đánh thức vũ trụ dậy bằng bước nhảy của chính mình. Ta nhỏ nhoi như con ếch và ta là con ếch đang nhảy vào cuộc sống, đồng thời ta là chiếc ao cũ và là tiếng vang của chính ta, là tiếng vang của vũ trụ.
\bigskip

Một kiệt tác khác cũng của Bashou là tập bút kí Con đường sâu thẳm, viên trân châu của văn học Nhật. Đó là tác phẩm được viết vào khoảng cuối đời, kể về chuyến du hành lên phương Bắc của Bashou vào năm 1689. Con đường sâu thẳm trong tiếng Nhật là 奥(おく)の細(ほそ)道(みち),, dịch sát là “Con đường hẹp lên miền Oku”. Oku là tên một xứ miền Bắc Nhật Bản còn có nghĩa là thâm áo, thẳm sâu.\bigskip

Bashou miêu tả ngày khởi hành như sau :\bigskip

“Sớm ngày 27 tháng 3 tôi lên đường. Bóng tối còn bảng lảng trên bầu trời. Vầng trăng vẫn còn đó, dù nhợt nhạt. Cái bóng mơ hồ của đỉnh Fuji và hoa anh đào ở Ueno cùng Yanaka đang từ biệt tôi.\bigskip

Bạn bè đã tề tựu từ đêm qua và họ đi thuyền cùng tôi vài dặm. Dù vậy, khi chúng tôi xuống thuyền ở Senji, ý nghĩa về ba ngàn dặm ở phía trước bỗng dưng tràn ngập tim tôi, và nhà cửa cũng như gương mặt bè bạn trở thành cái bóng trước đôi mắt đầy lệ :\bigskip

行く春や

鳥(とり)啼(な)き魚(うお)の

目(め)は泪(なみだ)
\bigskip

Mùa xuân ra đi

Tiếng chim thổn thức

Mắt cá lệ đầy”

\bigskip

Có lần, Bashou ngủ trọ trong một lữ quán. Có hai cô du nữ (kỹ nữ) từ xa đến trọ, thấy ông mặc áo hành giả bèn đến đảnh lễ và rưng rưng nước mắt. Dưới mái quán, Bashou lắng nghe những câu chuyện buồn của họ, những câu chuyện của đời người. Dưới mắt kẻ khác, họ là hiện thân sa đọa, là một chủng loại đã rơi xuống quá thấp trong thế giới con người. Nhưng Bashou nâng họ dậy, đặt họ giữa những đóa hoa đinh hương và vầng trăng bên trời :
\bigskip

一(ひとつ)家(や)に

遊(ゆう)女(じょ)もねたり

萩(はぎ)と月(つき)

\bigskip

Quán bên đường

Các du nữ ngủ

Trăng và đinh hương

\bigskip

Các du nữ, hoa đinh hương và trăng như thể cùng nằm với nhau trong một vũ trụ thuần khiết không còn sai biệt. Trước mắt một nhà thơ, một thiền sư như Bashou, tất cả đều có cuộc sống, có Phật tính, có sự bình đẳng trong ánh sáng và trong cát bụi.

\bigskip

Thế rồi, một đêm mùa đông năm 1694, Bashou gọi đem bút mực tới, viết một bài “từ thế chi ca”:

\bigskip

旅(たび)に病(や)んで

夢(ゆめ)は枯(かれ)野(の)を

かけめぐる
\bigskip

Đau yếu giữa hành trình

Chỉ còn mộng tôi phiêu lãng

Trên những cánh đồng hoang

\bigskip

Và Bashou mất vào ngày 12/10/1694 tại Oosaka trong khi những giấc mộng còn lang thang phiêu bạt trên những cánh đồng hoang, trên những ngã tư đời hư huyễn, trên những con đường sâu thẳm và vô danh, trên những ao hồ vĩnh cửu.
\bigskip

\begin{flushright}
Tổng hợp từ Thơ ca Nhật Bản của Phan Nhật Chiêu
\end{flushright}
\end{Japanese}
\end{CJK}

\end{document}

Thơ ca Nhật Bản

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s